0

Op het Holland Festival wordt zondag 31 mei Metropolis (1927) vertoond. Een 88 jaar oude klassieker. Wat maakt dat dit sciencefictionepos na al die jaren haar glans nog niet heeft verloren en nog steeds een internationaal publiek weet te overweldigen?

Metropolis film

De stad

Het verhaal speelt zich af in Metropolis, een stad die uit twee delen bestaat. Het is 2026. In de bovenstad viert het plezier hoogtij: de rijken struinen feestjes af en wandelen door paradijselijke tuinen. Het regent letterlijk flyers voor festiviteiten, de een nog grootster en decadenter dan de ander. In de benedenstad voorzien arbeiders de stad van stroom, door grote, monsterlijke machines te bedienen. Ze trekken aan hendels en drukken op knoppen tot ze er letterlijk bij neervallen.

Metropolis wordt vanuit de bovenstad geleid door Joh Fredersen, die zo kil is als het staal van zijn machines. Zijn zoon Freder geniet van alle geneugten die het leven te bieden heeft, totdat hij kwijlend van verlangen arbeidster/profete Maria volgt hij naar de benedenstad. Hier is hij getuige van een machine die op hol slaat en arbeiders begint op te eten. Freder neemt zich voor om een brug tussen arm en rijk te slaan. Is hij de ‘mediator’ wiens komst Maria zo vaak voorspelde? Ondertussen heeft uitvinder Rotwang een ‘mens-machine’ gemaakt, die hij op verzoek van Joh Fredersen het gezicht van Maria geeft, om de arbeiders tegen haar op te zetten.

‘Sciencefictionauteur H.G. Wells maakte gehakt van Metropolis in zijn recensie’

De film

Metropolis is ruim 2,5 uur lang, met een plot dat tegelijk nodeloos ingewikkeld is en veel gaten heeft. The New York Times stelde destijds: ‘It is a technical marvel with feet of clay, a picture as soulless as the manufactured woman of its story.’ Sciencefictionauteur H.G. Wells maakte gehakt van Metropolis in zijn recensie: ‘I have recently seen the silliest film. I do not believe it would be possible to make one sillier… Never for a moment does one believe any of this foolish story; for a moment is there anything amusing or convincing in its dreary series of strained events.’

Verder werd Metropolis in de montagekamer vaker met een schaar bewerkt dan een langharige hond die ervan houdt om door kauwgom te rollen. Het publiek snapte niets meer van het verhaal in de kortere versies. Door de jaren heen gingen de originele prints verloren en er bleven alleen incomplete versies over. En de film kende nog meer rampspoed: UFA, het Duitse productiebedrijf dat de film maakte, kon financieel het hoofd amper boven water houden in de jaren twintig. De uit de hand lopende productiekosten van Metropolis maakten dit er niet beter op: met vijf miljoen rijksmark was het de duurste film aller tijden. De reddingsbrigade kwam in de vorm van Alfred Hugenberg, mediamagnaat én directeur van de Duitse Nationale Volkspartij, die het bedrijf kocht. Vanaf 1933 werd de UFA een spil in de productie van filmische nazipropaganda. Adolf Hitler en naziminister van Propaganda Jozef Goebbels waren lyrisch over Metropolis. Goebbels bood regisseur Fritz Lang zelfs een goede positie in de nazi-filmindustrie aan, een aanbod dat de joodse Lang vriendelijk afsloeg.

‘Goebbels bood regisseur Fritz Lang zelfs een goede positie in de nazi-filmindustrie aan’

Visueel spektakel

Met deze geschiedenis in je achterhoofd, is het moeilijk voor te stellen dat Metropolis tegenwoordig zoveel lof krijgt. Totdat je de film kijkt. Vliegtuigen scheren langs futuristische wolkenkrabbers. Schijnwerpers en reclameborden reflecteren in glazen gebouwen. Auto’s bevolken snelwegen die lijken te zweven. De film is één en al visueel spektakel. Er werden veel verschillende speciale effecten gebruikt om Metropolis als overtuigende, futuristische stad neer te zetten. Er werden talloze miniaturen gebouwd. Met stopmotion werden de illusies van rijdende auto’s en vliegtuigen gecreëerd. De baanbrekende Schüfftan-techniek, voor het eerst toegepast bij Metropolis, gaf de film extra cachet. Hierbij werden acteurs door middel van spiegels gereflecteerd op miniatuursets. De acteurs leken hierdoor door een enorme stad te lopen, maar in werkelijkheid liepen ze gewoon voor een spiegel. Schilderingen en animaties maakten het geheel af. Dit alles werd aangevuld met duizelingwekkende aantallen acteurs: naast de acht hoofdrolspelers waren er 750 acteurs voor bijrollen, 26.000 mannelijke figuranten, 11.000 vrouwelijke figuranten en 750 kinderen. Het kostte 310 dagen en 60 nachten om de film te maken.

‘Er waren 750 acteurs voor bijrollen, 26.000 mannelijke figuranten, 11.000 vrouwelijke figuranten en 750 kinderen’

Symboliek

Al dit visueel geweld overschaduwt de curieuze symboliek van de film, dat een rare mix is van communisme en christendom. In het eerste deel heeft het communistische gedachtengoed de overhand. De film opent met barre werkomstandigheden van de arbeiders. De leiders van de bovenstad zijn ultieme kapitalisten, ‘voor wie elke omwenteling van een mechanisch wiel goud betekent’. Joh Fredersen geeft niets om de uitbuiting van arbeiders. Freder en Maria gebruiken het woord ‘broeder’ te pas en te onpas. Kan het nog communistischer? Maar zodra Maria (!) meer in beeld komt, wordt de toon christelijker. Met enorme kruizen achter haar preekt ze voor de arbeiders. Ze voorspelt de komst van een ‘mediator’ die een brug zal slaan aan tussen het hoofd, de bovenstad, en de handen, de benedenstad. De arbeiders knielen eerbiedig, terwijl ze Bijbelse vertellingen aanhaalt. Maria’s tegenpool én evenbeeld, Rotwangs robot, is de typische zondares: ze wordt vergeleken met de Babylonische hoer uit de Bijbel en haar erotische dansen zaaien verderf in de bovenstad. Op de laboratoriummuur achter de robot bevindt zich een pentagram. Subtiel is de symboliek in ieder geval niet.

Metropolis filmInvloed

Sinds de jaren zeventig hebben knappe koppen in archieven gepoogd om Metropolis compleet te maken, waardoor de film nu voor 95% compleet is. De film heeft in de geschiedenis een duidelijke stempel gezet: Metropolis zette de toon voor sciencefiction als filmgenre. Professor Rotwang is het filmische archetype geworden van de ‘gestoorde professor’ (denk aan types als Doc uit Back to the Future of aan Dr. Evil uit Austin Powers!). Rotwangs metalen hand inspireerde de metalen handen van James Bond-schurk Dr. No. Dr. Strangelove van Stanley Kubrick is direct naar Rotwang gemodelleerd. C-3PO uit Star Wars is geïnspireerd door de robot uit Metropolis. Het design van de stad is overgenomen in films als Blade Runner en Tim Burtons Batman-films. Maar ook buiten het gebied van film laat de klassieker zijn invloed gelden en dient vaak als inspiratie: van videoclips (Queen – Radio GaGa, Madonna – Express Yourself) en popmuziek (acts, outfits en fotoshoots van o.a. Lady Gaga en Beyoncé), tot mode (kleding van merken als Givenchy en Versace).

Hitler herkende in Metropolis een weerspiegeling van zijn eigen ideologie. Wij herkennen er een tijdloze klassieker in, die elke filmliefhebber gezien moet hebben. Doe jezelf dus een plezier en koop een kaartje voor de vertoning.

 

Credits: Evelien van der Kooi

metropolis film

↑ Omhoog

Comments

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

*